Het koninkrijk van de honingbij: Een wonder van samenwerking
Een bijenvolk is een perfect georganiseerde samenleving waarin elk individu een cruciale rol speelt.
Van een minuscuul eitje tot een klomp goudgele bijenwas en die heerlijke pot honing op tafel: dit is het complete, wonderlijke verhaal van de honingbij.
Het koninkrijk in de kast: De Koningin
Aan het hoofd van elk volk staat één koningin.
Zij is de moeder van álle bijen in de kast.
Waar een gewone werksterbij slechts weken leeft, kan een gezonde koningin maar liefst 3 tot 5 jaar oud worden.
Haar enige taak is het leggen van eitjes: in het hoogseizoen legt ze er wel 1.500 tot 2.000 per dag—dat is meer dan haar eigen lichaamsgewicht!
Wat als de koningin sterft?
Het wegvallen van de koningin is een noodsituatie, maar de bijen hebben een geniaal noodplan.
Binnen een paar uur merken de werksters dat haar geur (feromonen) ontbreekt.
Ze selecteren direct een paar piepjonge larfjes van minder dan drie dagen oud.
Deze larven krijgen een speciaal dieet: ze zwemmen letterlijk in de koninginnengelei (Royal Jelly).
Dankzij dit supervoedsel groeit een gewone larve in slechts 16 dagen uit tot een gloednieuwe, vruchtbare koningin.
Van eitje tot vliegende kracht: De levenscyclus
Het leven van een bij begint als een microscopisch eitje.
Na drie dagen kruipt hier een larve uit.
De werksters voeden de larve onophoudelijk, tot de cel na een paar dagen wordt verzegeld met een wasdekseltje. In de cel verpopt de larve zich tot een complete bij.
De levensduur van een werksterbij hangt volledig af van het seizoen:
Zomerbijen: Zij vliegen zich letterlijk te pletter.
Door het loodzware vliegwerk en het verzamelen van nectar leven zij slechts 6 weken.
Wist je dat één werksterbij in haar hele leven slechts een twaalfde (1/12) theelepeltje honing produceert?
Winterbijen: Zij worden geboren in de herfst, vliegen niet en houden de koningin warm in de winter. Zij worden maar liefst 6 maanden oud.
Overwinteren:
Hoe komen de bijen de winter door?
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, houden honingbijen geen winterslaap.
Ze zijn de hele winter klaarwakker!
Zodra de buitentemperatuur zakt onder de 10 graden, kruipen de duizenden winterbijen dicht tegen elkaar aan in een grote, compacte bol: de wintertros.
In het hart van deze warme bol zit de koningin.
Door hun vliegspieren continu te trillen zonder hun vleugels te bewegen, wekken de bijen pure kinetische warmte op.
Ze houden het centrum van de tros constant op een behaaglijke 20 tot 30 graden, zelfs als het buiten vriest dat het kraakt!
De bijen aan de koude buitenkant van de bol wisselen telkens van plek met de bijen aan de warme binnenkant.
Om al dat trillen vol te houden, verbruiken ze hun opgeslagen wintervoorraad.
Pas in het vroege voorjaar, op een zonnige dag van minimaal 10 tot 12 graden, vliegen ze massaal naar buiten voor hun ‘reinigingsvlucht’ om voor het eerst in maanden hun ontlasting buiten de kast te lozen.
Darren.
Dit zijn de mannetjes.
Hun enige doel is het bevruchten van een jonge koningin.
In de herfst worden ze tijdens de ‘darrenslacht’ onbarmhartig de kast uitgezet, omdat ze te veel wintervoorraad zouden opeten.
Het wonder van het zwermen.
In de lente barst de kast soms bijna uit zijn voegen.
Er zijn zóveel bijen, dat het volk besluit zich te splitsen: dit noemen we zwermen.
Het is de natuurlijke manier van de bij om zich voort te planten.
Voordat de nieuwe koninginnen in de kast uitkomen, neemt de oude koningin de helft van het volk met zich mee.
Ze vliegen in een gigantische wolk naar buiten en gaan als een grote ‘bijentros’ aan een tak of muur hangen, wachtend op een nieuwe holte.
De schatten van de kast: Honing, Propolis en Bijenwas
De bijenkast geeft ons veel meer dan alleen honing.
Het is een complete apotheek en bouwplaats in één:
Pure Honing:
Gemaakt van nectar die door de bijen wordt ingedikt tot het vochtpercentage onder de 18% ligt.
Pas dan verzegelen ze de cel met een wasdekseltje.
Wist je dat goed verzegelde honing nooit bederft?
In Egyptische piramides is honing van 3.000 jaar oud gevonden die nog perfect eetbaar was!
Propolis (Bijenlijm):
Een kleverige hars van boomknoppen waarmee bijen kieren dichten.
Het is extreem bacterie-, schimmel- en virusremmend en houdt de kast steriel.
Bijenwas:
Werksterbijen hebben speciale wasklieren op hun buik waarmee ze piepkleine wassnoepjes ‘zweten’ om de perfecte, geometrische zeskantige cellen van de raat te bouwen.
